سه سناریو برای آینده سرمایه‌گذاری صنعتی

به گزارش روابط عمومی انجمن اپک به نقل از دنیای اقتصاد، جعفر خیرخواهان، اقتصاددان، با بررسی چشم‌انداز سرمایه‌گذاری صنعتی ایران در صورت دستیابی به توافقی مشابه برجام، بیان کرد: تجربه توافق هسته‌ای سال ۱۳۹۴ نشان داد که بهبود روابط خارجی می‌تواند فضای اقتصادی را به‌طور موقت متحول کند، اما این تحول زمانی پایدار خواهد بود که با ثبات سیاسی و اصلاحات داخلی همراه شود. پس از اجرای برجام، اقتصاد ایران شاهد موجی از خوش‌بینی و افزایش تعاملات اقتصادی با جهان بود و همین موضوع به رشد نسبی سرمایه‌گذاری در بخش صنعت منجر شد.
او افزود: در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ نرخ رشد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص به حدود ۵ تا ۷ درصد رسید و قراردادهای مهمی با شرکت‌های بین‌المللی از جمله توتال، ایرباس و بوئینگ به امضا رسید. همچنین صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و خودروسازی از فضای جدید ایجادشده بهره‌مند شدند. با این حال، این رونق دوام چندانی نداشت و با خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷ بخش مهمی از سرمایه‌گذاری‌ها متوقف شد و روند تشکیل سرمایه بار دیگر به مسیر نزولی بازگشته است. خیرخواهان معتقد است یکی از مهم‌ترین دلایل شکننده بودن دستاوردهای برجام، وجود نااطمینانی‌های سیاسی بود. او افزود: حتی در دوران اجرای توافق نیز نگرانی نسبت به بازگشت تحریم‌ها وجود داشت و همین مساله مانع ورود گسترده سرمایه‌های خارجی می‌شد. علاوه بر این، بخشی از محدودیت‌های غیرهسته‌ای همچنان برقرار بود و مشکلات مربوط به ارتباطات بانکی و مالی بین‌المللی نیز به طور کامل برطرف نشد. در نتیجه بسیاری از سرمایه‌گذاران خارجی برای ورود بلندمدت به اقتصاد ایران تردید داشتند. این اقتصاددان با اشاره به شرایط کنونی کشور گفت: اگر امروز توافق جدیدی حاصل شود، اقتصاد ایران با چالش‌هایی روبه‌رو است که حتی از دوران پسابرجام نیز پیچیده‌تر به نظر می‌رسند.
به گفته او، تجربه خروج آمریکا از برجام موجب شده سطح بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران خارجی افزایش یابد و بسیاری از شرکت‌ها پیش از هر تصمیمی این پرسش را مطرح کنند که آیا توافق جدید از پایداری کافی برخوردار خواهد بود یا خیر. او عامل دیگر را فرسودگی زیرساخت‌های صنعتی طی سال‌های اخیر دانست و گفت: بخش مهمی از صنایع کشور در نتیجه محدودیت سرمایه‌گذاری و نوسازی، بخشی از توان رقابت‌پذیری خود را از دست داده‌اند. بنابراین حتی در صورت رفع تحریم‌ها نیز بازگشت به ظرفیت‌های تولیدی پیش از سال ۲۰۱۸ نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده و زمان قابل‌توجه خواهد بود.

خیرخواهان همچنین به تغییر شرایط اقتصاد جهانی اشاره کرد و گفت: در مقایسه با یک دهه قبل، رقابت برای جذب سرمایه خارجی دشوارتر شده است. بسیاری از شرکت‌های بین‌المللی اکنون بازارهایی مانند هند، ویتنام و برخی کشورهای آفریقایی را به عنوان مقاصد جذاب سرمایه‌گذاری انتخاب کرده‌اند و حتی چین نیز تمرکز بیشتری بر بازارهای کم‌هزینه‌تر و کم‌ریسک‌تر پیدا کرده است. او در ادامه به موانع داخلی سرمایه‌گذاری اشاره کرد و افزود: تورم‌های بالای ۵۰درصدی، نرخ‌های بالای تامین مالی و سود بانکی، پیچیدگی‌های اداری، مشکلات نهادی و همچنین محدودیت‌های انرژی در بخش برق و گاز، از جمله عواملی هستند که می‌توانند سرعت اثرگذاری هرگونه توافق را کاهش دهند.
این اقتصاددان سه سناریو را برای آینده سرمایه‌گذاری صنعتی ایران ترسیم کرد. در سناریوی خوش‌بینانه که احتمال وقوع آن را حدود ۲۰ درصد ارزیابی می‌کند، توافقی جامع و پایدار حاصل می‌شود، روابط اقتصادی به شکل گسترده‌تری عادی می‌شود و سرمایه‌گذاری خارجی به تدریج بازمی‌گردد. در این شرایط رشد سرمایه‌گذاری صنعتی می‌تواند به حدود ۵ تا ۸ درصد در سال برسد و اقتصاد ایران طی یک دوره سه تا پنج ساله به سطوح سرمایه‌گذاری پیش از خروج آمریکا از برجام نزدیک شود.
به گفته او، محتمل‌ترین وضعیت، سناریوی میانه با احتمال حدود ۵۰ درصد است. در این سناریو توافقی محدود یا موقت شکل می‌گیرد و بخش عمده سرمایه‌گذاری‌های خارجی نیز از سوی کشورهایی مانند چین و روسیه انجام می‌شود. در چنین شرایطی رشد سرمایه‌گذاری صنعتی در محدوده ۱ تا ۳ درصد باقی خواهد ماند و هر چند سال یک‌بار نیز تنش‌های سیاسی می‌تواند روند سرمایه‌گذاری را با وقفه مواجه کند. خیرخواهان سناریوی سوم را نیز با احتمال حدود ۳۰ درصد مطرح کرد و گفت: اگر توافقی حاصل نشود یا توافق جدید در مدت کوتاهی با شکست مواجه شود، اقتصاد ایران همچنان در وضعیت رکودی باقی خواهد ماند، رشد سرمایه‌گذاری صنعتی به صفر یا ارقام منفی خواهد رسید و فرسودگی ظرفیت‌های تولیدی تشدید خواهد شد.